QUỐC THƯỜNG
LTS - Thật may mắn khi về Củ Chi thăm má Mười và Mái ấm Thiện Duyên, tôi được anh Thư nguyên Cục phó Cục Tần số bộ 4T là bạn học ĐHBK Hà Nội cùng nhà văn Nguyễn Quang Lập, đến nhà Bọ Lập chơi, qua tâm sự mới vỡ lẽ thêm nhiều điều.
Năm ngoái nhà văn Phạm Phú Thép quê Ba Đồn cùng nhà hoạt động xã hội nổi tiếng Nguyễn Cảnh Bình có về nhà tôi chơi. Hai anh tặng sách trong đó có cuốn Ba Đồn mạn thuật của Bọ Lập gửi ra. Nhận sách của Nguyễn Quang Lập tôi lại nhớ ánh mắt hiền từ, lời nói nhỏ nhẹ, khoan thai của Bọ.
Hôm nay mới suy nghĩ và viết đôi dòng chúc nhà văn Nguyễn Quang Lập sống bình an bên người vợ đảm và đàn chim yến của mình.
Người đọc văn học Việt Nam đương đại khó có thể tìm thấy một trường hợp nào nhiều thăng trầm như nhà văn Nguyễn Quang Lập. Cuộc đời ông dường như đi qua ba trạng thái rõ rệt: Oanh -Liệt An.
“Oanh” là thời kỳ nổi danh. “Liệt” là những năm tháng thân thể suy kiệt và sự nghiệp gặp nhiều biến động. Còn “An” là giai đoạn trở về với đời sống bình dị, lặng lẽ giữa thiên nhiên, như một sự hòa giải với chính mình.
Nguyễn Quang Lập sinh năm 1956 tại Quảng Bình, từng học kỹ thuật vô tuyến điện nhưng lại chọn văn chương làm nghiệp chính. Những năm trong quân ngũ rồi sau đó làm báo, viết văn, viết kịch bản điện ảnh đã tạo cho ông vốn sống phong phú và một giọng văn rất riêng.
Từ cuối thập niên 1980, ông đã được biết đến qua tiểu thuyết, truyện ngắn, sân khấu và điện ảnh. Tuy nhiên, phải đến khi xuất hiện blog Quê Choa với bút danh “Bọ Lập”, tên tuổi Nguyễn Quang Lập mới thực sự trở thành một hiện tượng xã hội. Blog này thu hút lượng độc giả rất lớn nhờ lối viết khẩu ngữ tự nhiên, hóm hỉnh, sắc sảo và giàu tính phản biện.
Nhiều bài viết trên Quê Choa sau đó được tuyển chọn thành tập Ký ức vụn, một trong những cuốn tản văn được bạn đọc yêu thích nhất những năm đầu thế kỷ XXI.
Đó là thời kỳ “oanh” của Bọ Lập. Oanh không chỉ vì nổi tiếng mà còn vì sức viết dồi dào. Nguyễn Quang Lập xuất hiện đồng thời ở nhiều lĩnh vực: văn học, sân khấu, điện ảnh, báo chí và mạng xã hội.
Giọng văn của ông mang đậm chất dân gian Quảng Bình, tưng tửng mà sâu cay, hài hước mà nhiều suy tư. Không ít người xem ông là người đã đưa “khẩu văn” trở thành một phong cách văn xuôi đặc sắc.
Nhưng đời người thường không chỉ có hào quang. Bước sang tuổi trung niên, Nguyễn Quang Lập phải đối mặt với nhiều thử thách.
Trước hết là bệnh tật. Căn bệnh khiến chân tay yếu dần, việc đi lại trở nên khó khăn. Có thời gian ông gần như phải gắn bó với xe lăn, sinh hoạt hết sức bất tiện.
Chao ôi! Từ một người từng xông xáo, hoạt bát, ông phải học cách sống chung với sự hạn chế của thân thể.
Đó là cái “liệt” theo nghĩa đen. Song còn một cái “liệt” khác, nặng nề hơn. Những phát ngôn, bài viết và hoạt động xã hội của ông từng gây nhiều tranh luận. Năm 2014, ông bị bắt giữ liên quan đến hoạt động trên blog cá nhân, trở thành một trong những trường hợp gây chú ý lớn trong đời sống văn học và truyền thông Việt Nam thời kỳ đó.
Từ vị trí một nhà văn được đông đảo công chúng yêu mến, Nguyễn Quang Lập bước vào giai đoạn nhiều sóng gió. Người khen có, người chê có. Người xem ông là tiếng nói phản biện xã hội, người khác lại cho rằng ông đã đi quá xa khỏi địa hạt văn chương. Danh tiếng vì thế không còn thuần túy là hào quang mà trở thành một gánh nặng.
Nếu nhìn dưới góc độ Phật học, đây là giai đoạn con người nếm trải đầy đủ tính chất vô thường. Danh vọng không bền. Sức khỏe không bền. Những lời tung hô hôm nay có thể trở thành những lời chỉ trích ngày mai. Cái “ngã” từng được nuôi dưỡng bởi sự nổi tiếng buộc phải đối diện với thực tế nghiệt ngã của đời sống.
Điều đáng chú ý là sau những biến động ấy, Nguyễn Quang Lập dần thu mình khỏi các tranh luận gay gắt. Ông ít xuất hiện hơn trên các diễn đàn xã hội. Việc viết lách cũng trở nên điềm tĩnh hơn.
Như tôi biết hiện nay ông chọn cuộc sống tương đối lặng lẽ ở khu vực Củ Chi, chăm sóc gia đình, cây cối và nghề nuôi chim yến.
Từ một người từng là tâm điểm của vô số cuộc tranh luận trên mạng xã hội, ông trở về với nhịp sống bình thường của một người cao tuổi.
Đó chính là chữ “An” ông có được ở tuổi chiều tà.
Cái an này không phải là sự thất bại hay buông xuôi. Trái lại, đó có thể là kết quả của một hành trình dài sau khi đã đi qua đủ vinh nhục.
Ngày trẻ, người ta thường muốn nổi tiếng. Khi nổi tiếng rồi lại muốn được hiểu. Khi trải qua sóng gió mới hiểu rằng điều quý giá nhất không phải là nổi tiếng hay được hiểu, mà là được sống tỉnh tâm, bình yên.
Nhìn lại cuộc đời Nguyễn Quang Lập, có thể thấy một đường cong khá đặc biệt. Từ người lính thành nhà văn. Từ nhà văn thành hiện tượng mạng xã hội. Từ hiện tượng xã hội trở thành nhân vật gây tranh luận. Rồi cuối cùng trở về với đời sống dân dã giữa cây trái và tiếng ríu rít của đàn chim yến về tổ.
Anh vừa nhắn tin cho tôi "cuối đời anh chỉ có chữ ĐỊNH em ạ, giờ tập trung vào Chữ Định trong "Giới - Định - Tuệ" mà thôi. Đây là trạng thái tâm trí tập trung cao độ, an tịnh và hoàn toàn tỉnh thức, không bị xao động hay chi phối bởi hoàn cảnh bên ngoài
Oanh rồi Liệt. Liệt rồi An, đó không chỉ là câu chuyện riêng của Nguyễn Quang Lập mà còn là một minh họa sinh động cho quy luật vô thường của đời người. Hào quang rồi cũng nhạt. Tranh cãi rồi cũng qua. Chỉ còn lại con người đối diện với chính mình.
Có lẽ ở tuổi bảy mươi, điều đáng quý nhất đối với một người cầm bút không phải là những tràng pháo tay của đám đông, mà là khả năng ngồi yên dưới bóng cây, nghe tiếng chim gọi bạn giữa chiều Củ Chi, và mỉm cười với tất cả những gì mình đã đi qua./.
*Thiện An - Trần Quốc Thường, Hội Di sản văn hóa Việt Nam, hội VHNT Hà Tĩnh.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét