NGUYỄN QUỐC CHÍNH
Rất nhiều người viết cả đời để làm dấu chấm: kết luận, tổng kết, đóng khung. Có những người viết để làm dấu chấm than: gây chú ý, gây sốc, gây tiếng vang. Bọ không chọn hai con đường ấy. Bọ chọn làm dấu phẩy - một dấu phẩy đặt không đúng chỗ, giữa đời và văn.
Nguyễn Quang Lập viết từ một vị trí rất khó. Văn chương của Bọ không sinh ra từ bàn viết kín đáo, mà từ đời sống còn nóng: những chuyện nghe lỏm, những mùi khó chịu, những điều ai cũng thấy nhưng ngại gọi tên. Bọ không đứng hẳn trong văn chương để làm mỹ học, cũng không đứng hẳn ngoài đời để làm phóng viên sự kiện.
Bọ lơ lửng.
Và chính cái lơ lửng ấy khiến chữ của Bọ khó chịu với nhiều người - khó chịu vì nó không cho ai yên tâm.
Văn của Bọ không “hay” theo nghĩa trang trọng. Nếu đo bằng trau chuốt, sang trọng, cân đối, thì văn ấy không đạt chuẩn. Nhưng nếu đo bằng độ trúng, độ gọn, và khả năng làm người đọc ngượng, thì Bọ rất hiếm. Bọ không cố làm câu chữ đẹp; Bọ làm cho thói quen xấu hiện hình. Khi thói quen xấu đã hiện hình, nó xấu sẵn rồi, không cần trang điểm thêm.
Châm biếm của Bọ không nhằm hạ người khác. Nó không dùng để chứng tỏ mình thông minh, càng không để leo lên vị trí đạo đức cao hơn ai. Bọ châm biếm bằng tự trào, chấp nhận mình cũng nằm trong cái ao ấy.
Khi Bọ viết: “Tôi như dấu phẩy đặt sai chỗ / Giữa đời và văn”, đó không phải là than thân, mà là tuyên ngôn vị trí.
Một người không nhận mình là trung tâm, chỉ nhận mình là kẻ làm câu văn bị khựng lại.
Văn chương của Bọ là văn chương làm ngắt nhịp. Xã hội rất sợ những thứ làm ngắt nhịp: câu hỏi không đúng lúc, sự im lặng không theo kịch bản, một dấu phẩy chen vào nơi đáng lẽ phải liền mạch. Chữ của Bọ làm đúng việc đó. Nó không lật bàn, không đập vỡ; chỉ khiến dòng chảy phải dừng một nhịp rất ngắn. Nhưng đôi khi, chỉ cần một nhịp dừng, người ta mới kịp nhận ra mình đang trôi đi đâu.
Vì sao văn của Bọ không bao giờ “thuộc hệ thống”? Vì hệ thống cần câu tròn, nghĩa rõ, vai trò xác định. Trong khi dấu phẩy của Bọ không kết luận, không tuyên thệ, không xin đứng đúng hàng. Bọ không viết để được trao thưởng, cũng không viết để chống đối bằng khẩu hiệu. Bọ viết để làm lộ ra những mảng mà hệ thống không muốn soi kỹ. Thế nên Bọ luôn… lệch. Nhưng lệch không phải lúc nào cũng sai; nhiều khi, lệch chỉ là chưa chịu cúi đầu cho thẳng hàng.
Gã Khờ nói thật một câu: văn chương của Bọ không cứu rỗi ai, cũng không dẫn đường. Nó chỉ làm một việc khiêm tốn hơn nhiều - nhắc người ta rằng câu văn xã hội này chưa xong đâu. Và đôi khi, một dấu phẩy đặt sai chỗ lại là thứ giữ cho câu ấy chưa khép lại trong dối trá.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét